امیرمسعود عابدین: بالاخره آن روی واردات بیقاعده و بینظمی که بدون در نظر گرفتن شرایط و زیرساختهای ایران در جریان بود و هست، خودش را نشان داد. هرچقدر که خودروهای وارداتی، جذاب و هایتک و باکیفیت باشند، در نظر نگرفتن زیرساخت و شرایط ایران میتواند آنها را به بدترین انتخاب ممکن تبدیل کنند. وویا فری از جمله این خودروهاست.
وویا فری با وجود طراحی، امکانات، تکنولوژی و کیفیت بسیار خوب و مطلوبی که دارد، متناسب با شرایط ایران تنظیم نشده و حالا با گذشت چند ماه از ورود نسخههای جدید، درگیر ناک شدید شده و حتی گزارشهایی از موتور زدن این خودرو در کارکردهای پایین گزارش شده است. اما دلیل این اتفاق چیست؟
تفاوتی که منجر به خسارت سنگین میشود
به صورت کلی اگر شما مالک خودروهای توربو، هیبرید، پلاگین هیبرید و EREV باشید، چون موتور بنزینی همچنان نقش موثری را ایفا میکند و همچنین در ایران هم شاهد عرضه بنزین بسیار بیکیفیت هستیم، باید حساسیت و مراقبت ویژهای را برای آن در نظر بگیرید. استفاده از بنزین سوپر، ریختن اکتانهای اورجینال و ریمپ کردن از جمله این اقدامات هستند. بعضی مواقع خودروهایی در بازار عرضه میشوند که حساسیتشان بیش از حد زیاد است و عدم مراقبت دقیق از آنها، مشکلات و آسیبهای بسیاری را ایجاد میکند. وویا فری در مدلهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ از جمله این خودروهاست.
وویا فری در نسخه ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶، مجهز به موتوری بنزینی از نوع GDI (تزریق مستقیم) بوده که با نسخههای قبلی (۲۰۲۳) که MPI هستند، تفاوت دارد؛ تفاوتی که اگر در نظر گرفته نشود، میتواند به خسارتی سنگین منجر شود.
در نسخههای جدیدتر وویا فری (از جمله کد موتورهای جدیدتر مانند DAM۱۵NTDE و فیسلیفت ۳۱۸)، دانگفنگ نسبت تراکم موتور ۱٫۵ لیتری توربو را به عدد بسیار بالای ۱۵ به ۱ (در برخی منابع دیگر ۱۱ به ۱) رسانده است تا بازده حرارتی موتور به ۴۲ درصد برسد. وقتی نسبت تراکم موتور ۱۵ به ۱ باشد، سوخت باید مقاومت بسیار بالایی در برابر خودسوزی داشته باشد (حداقل اکتان RON ۹۵ یا بیشتر). بنزینهای کمکیفیت و با اکتان پایین، زیر فشار تراکم ۱۵ و بوست توربو، پیش از جرقه زدن شمع خود به خود منفجر میشوند. این انفجارهای نابهجا و چکشی به دیواره پیستون، رینگها و شاتونها ضربه شدید زده و در کوتاهمدت باعث خرد شدن پیستون یا به اصطلاح موتور زدن و شاتون زدن میشود. لازم به ذکر است که خود مدلهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ هم در زمانبندی متغیر سوپاپها با یکدیگر تفاوت دارند.
البته موتور بنزینی در وویا فری مستقیما چرخها را نمیچرخاند؛ چرا که این خودرو EREV بوده و موتور بنزینی صرفا با دور ثابت و تحت فشار توربوشارژر کار میکند تا شارژ باتری را تامین کند (توضیح چیستی EREV در پایین آمده است). با این حال، نیرو نرساندن به سر چرخها دلیل نمیشود که بنزین یا روغن باکیفیت به موقع به موتور بنزینی نرسد. (موتورهای بنزینی زمانی به بالاترین میزان فعالیت خود میرسند که شارژ باتری به زیر ۲۰ درصد رسیده باشد؛ بنابراین اگر میخواهید به مشکل ناک نخورید، باتری را بالای ۲۰ درصد و ترجیحا بالای ۴۰ درصد نگه دارید)
این حساسیت بالا در موتورهای مدل ۲۰۲۳ کمتر وجود دارد و اگر کسی بخواهد با وویا فری راحت و بیدردسر کار کند، نسخه ۲۰۲۳ گزینه مناسبتری است؛ هرچند که این مدل باز هم به مراقبت و دقت نیاز دارد.
اقدامات ضروری برای مالکان وویا فری
تنها اتکا به یک روش کافی نیست؛ مالکان این خودروها باید پروتکلهای زیر را مراعات کنند:
۱. استفاده همزمان از بنزین سوپر و مکمل اکتان معتبر:
توصیه میشود حتما از بنزین سوپر همراه با مکملهای اکتان بوستر اصلی و باکیفیت (دارای ترکیباتی که عدد اکتان واقعی را افزایش میدهند) استفاده شود. نکته مهم درباره وویا فری این است که صرف استفاده از اکتان اصلا راهگشا نبوده و استفاده بنزین سوپر اولویت بالاتری از سایر اقدامات دارد.
۲. اصلاح برنامهریزی ایسییو (ECU Remap):
تنظیم مجدد مپ سوخت و جرقه میتواند حساسیت ایسییو را نسبت به سوختهای ضعیف کاهش دهد تا از ناک جلوگیری کند. دقت کنید که این کار باید در مراکز معتبر و با دستگاههای دقیق سنحیده شود. تفاوت مپ در مدلهای مختلف وویا فری نیز حائز اهمیت است.
۳. عدم رانندگی با باتری کاملا خالی:
وقتی شارژ باتری به زیر ۱۵ تا ۲۰ درصد میرسد، ایسییو موتور بنزینی را مجبور میکند با حداکثر توان و دور بالا کار کند تا باتری را شارژ کند؛ در این حالت میزان ناک به اوج میرسد. پیشنهاد میشود حالت شارژ را روی Keep/Maintain بگذارید تا موتور بنزینی در شارژهای بالاتر (مثلا ۴۰ درصد) و با بار کمتر وارد مدار شود.
۴. ارتباط با نمایندگی برای دریافت آپدیتها
گاهی اوقات ارائه آپدیتهای از راه دور توسط نمایندگیها میتواند حل این مشکل را تا حدی آسانتر کند. بنابراین، با نمایندگیها در ارتباط باشید تا از این آپدیتها مطلع و آگاه باشید.
اصلا EREV چیست؟
قبل از توضیح این دسته از خودروها، بیایید نگاهی به دستهبندی فعلی خودروهای برقی بیندازیم. تنوع خودروهای برقی ممکن است در نگاه اول گیجکننده باشد، اما در مجموع چند دسته اصلی در بازار وجود دارد:
-
هیبریدیهای معمولی (HEV): موتور برقی تنها در سرعتهای پایین به موتور بنزینی کمک میکند و باتری از طریق ترمزگیری یا خود موتور شارژ میشود.
-
پلاگین هیبریدیها (PHEV): یک موتور برقی در کنار موتور بنزینی قرار دارد و امکان پیمایش ۳۰ تا ۱۰۰ کیلومتری را به صورت کاملا برقی فراهم میکند.
-
برقیهای باتریمحور (BEV): کاملا متکی به باتری هستند، هیچ موتور سوختی ندارند و با هر بار شارژ معمولا بین ۳۰۰ تا ۶۰۰ کیلومتر (و حتی بیشتر) میپیمایند (مانند تسلا مدل ۳).
-
پیل سوختی (FCEV): از هیدروژن فشرده برای تولید برق بهره میبرند.
اما خودروهای برقی با پیمایش گسترده (EREV) جایگاه کاملا متفاوتی دارند. در این خودروها، چرخها همیشه و تماما توسط موتور برقی به حرکت درمیآیند و موتور بنزینیِ کوچک داخل خودرو هیچ ارتباط مستقیمی با چرخها ندارد؛ بلکه تنها نقش یک «ژنراتور» یا مولد برق را ایفا میکند تا باتری را شارژ نگه دارد. بر خلاف پلاگین هیبریدیهای معمولی، مدلهای EREV از شارژرهای سریع شهری (DC) نیز پشتیبانی میکنند و در حالت تمامبرقی مسافتی بین ۱۶۰ تا ۳۲۰ کیلومتر را میپیمایند.
مکانیسم عملکرد و تفاوت ساختاری با هیبریدیها
مکانیسم عملکرد این سیستم به صورت «سری» (Series Hybrid) است؛ یعنی انرژی از موتور بنزینی به باتری و سپس از باتری به موتور برقی منتقل میشود. تا زمانی که باتری شارژ دارد، خودرو کاملا مثل یک ماشین برقی عادی رفتار میکند. به محض افت شارژ، موتور بنزینیِ کوچک بدون اینکه راننده حس کند روشن شده و باتری را شارژ میکند.
اصلیترین تفاوت EREV با هیبریدیهای معمولی در نحوه انتقال نیرو به چرخهاست. در یک هیبریدی استاندارد، هر دو پیشرانه برقی و بنزینی میتوانند مستقیما چرخها را بچرخانند. اما در EREV، راننده همواره از گشتاور آنی، شتاب نرم، بیصدایی و حس و حال یک خودروی تمامبرقی لذت میبرد و در عین حال، با وجود ژنراتور بنزینی، نگران تمام شدن شارژ باتری در مسیرهای طولانی نخواهد بود.
بررسی نقاط قوت و چالشهای فناوری EREV
فناوری EREV در کنار مزایای چشمگیرش، چالشهایی هم دارد که خریداران باید مد نظر قرار دهند:
مزایا:
-
حذف اضطراب مسافت: ژنراتور بنزینی با شارژ مداوم باتری، نگران تمام شدن شارژ در جادهها را کاملا برطرف میکند.
-
سواری فوقالعاده نرم و یکنواخت: نبود تعویض دنده و انتقال آنی نیروی موتور برقی، رانندگی شهری را بسار لذتبخش میکند.
-
آلایندگی کمتر و کارکرد بهینه: موتور بنزینی مجبور نیست دور موتور را برای شتابگیری بالا ببرد؛ بلکه در یک دور موتور بهینه و ثابت کار میکند که آلایندگی را به حداقل میرساند.
-
استهلاک پایینتر موتور سوختی: فشار کاری روی موتور بنزینی بسیار کمتر است، بنابراین طول عمر قطعات آن بیشتر شده و نیاز کمتری به سرویسهای دورهای سنگین دارد.
معایب و چالشها:
-
قیمت خرید بالاتر: وجود همزمان پیشرانه سوختی و تجهیزات برقی باعث میشود قیمت اولیه خودرو نسبت به برخی مدلهای تمامبرقی بالاتر باشد.
-
کاهش احتمالی فضای کابین: جا دادن باتری، باک بنزین، موتور برقی و ژنراتور در یک شاسی، فشردهسازی قطعات را پیچیده کرده و ممکن است کمی از فضای سرنشینان یا صندوق بکاهد.
-
پیچیدگی در سرویس و تعمیرات: فشرده بودن قطعات فنی در زیر کاپوت ممکن است دسترسی برای برخی تعمیرات را سختتر و هزینهبرتر کند.
وضعیت خودروهای EREV بازار جهان و ایران
در حال حاضر، چین تنها بازاری است که مدلهای EREV در آن به فروش انبوه رسیدهاند. کمپانیهایی مانند لیاتو و آیتو مدلهایی با شعار پیمایش کلی بیش از ۱۳۰۰ کیلومتر را روانه بازار کردهاند که با استقبال کمنظیری مواجه شدهاند. این موفقیت نظر خودروسازان بزرگ آمریکایی و اروپایی را هم جلب کرده است.
خودروهای EREV با مشخصات ویژهای که دارند، در بازار ایران هم مورد توجه و استقبال قرار گرفتهاند. از جمله خودروهای EREV در بازار ایران میتوان به ایرس M۵، اوتار ۰۷ و مزدا EZ-۶۰ اشاره کرد. با ادامه جریان فعلی واردات، باید شاهد ورود مدلهای بسیار بیشتری از مبدا چین به بازار ایران باشیم.
هشدار به خریداران؛ پیش از خرید حتما این موضوع را بررسی کنید
همانطور که ابتدای این مقاله گفتیم، امثال خودروهایی مانند وویا فری از کیفیت بسیار بالایی برخوردارند و حتی در رقابت با محصولات شناخته شده و مشهور هم میتوانند دست برتر را داشته باشند. تکنولوژیها و مشخصات فنی که در این خودروها به کار رفته حرفهای زیادی برای گفتن دارند؛ اما متاسفانه مشکل آنها به شرایط و زیرساخت ایران برمیگردد، نه کیفیت ساخت یا ویژگیهای خودشان. مقصر این مشکلات هم بیشتر افرادی هستند که به شرکتهای بینام و نشان متعدد، مجوز واردات ویژه میدهند و محدودیتهایی را برای بررسی شرایط بازار ایران در نظر نمیگیرند. البته افرادی که مسبب ایجاد بیکیفیتی بسیار زیاد بنزین هستند را هم نباید اصلا نادیده گرفت.
بنابراین، اگر خریدار محصولات وارداتی تازهوارد هستید؛
۱. ابتدا شرایط ایران را در نظر بگیرید
۲. بررسی کنید که واردکننده این شرایط را در نظر گرفته یا نه
۳. امکان تامین قطعات خودرو در صورت خرابی وجود دارد یا نه
۴. سپس اقدام به خرید کنید.
بسیاری از مشتریان و خریداران خودروهای وارداتی جدید، این روزها درگیر تامین قطعههای ساده و غیرپیچیده برای خودروهای خود هستند. فرض کنید اگر مشکلاتی بدتر برای خودروی شما اتفاق بیفتد، چندین ماه را باید صبر کنید تا قطعه به دست شما برسد و بعد دنبال فردی باشید که توانایی تعمیر خودروی شما را داشته باشد. بنابراین ابتدا شرایط را به دقت بررسی کنید تا به این مشکلات برنخورید.
۲۲۷۳۲۲
